Friday, 26 September 2014

Ένας επώδυνος προγεννητικός έλεγχος ή μία αναπάντεχη ιατρική ανακοίνωση κατά τη λοχεία

Ο Freud διαπίστωσε στην αγάπη του γονέα για το παιδί την αναβίωση του δικού του εγκαταλελειμμένου ναρκισσισμού.  Οι γονείς έχουν την τάση να υπερτιμούν τα παιδιά τους, να αναμένουν από εκείνα την τελειότητα και να ελπίζουν ότι θα ζήσουν καλύτερα από αυτούς, ότι θα αποκτήσουν όσα εκείνοι ονειρεύτηκαν και δεν μπόρεσαν να έχουν, ότι η αρρώστια ή ο θάνατος δεν μπορούν να τα αγγίξουν. Η αγάπη του γονέα δεν κρύβει παρά τον δικό του ξεχασμένο ναρκισσισμό, αυτόν που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει για να συμμορφωθεί με τους κανόνες της ζωής, και που γεννιέται ξανά μέσα από το παιδί του. Τι συμβαίνει λοιπόν όταν μία ιατρική ανακοίνωση έρχεται να γκρεμίσει αυτές τις προσδοκίες;
Η ανακοίνωση μίας ενδεχόμενης αναπηρίας ή γενετικής ανωμαλίας κατά τον προγεννητικό έλεγχο ή μετά την γέννηση ενός παιδιού χτυπά κυριολεκτικά τους γονείς, τους ακινητοποιεί, τους τρομοκρατεί. Είναι ένα ισχυρό σοκ, ένα τραύμα στο ναρκισσισμό τους που γκρεμίζει τα όνειρα και τις φαντασιώσεις που είχαν γύρω από το έμβρυο ή το βρέφος. Τέτοιες ανακοινώσεις φέρνουν μια αίσθηση καταστροφής στον ψυχισμό του γονέα, γεννούν τρόμο, για αυτό συχνά δεν έχουν καν την δυνατότητα να ανακαλέσουν στη μνήμη τους γεγονότα και συναισθήματα από εκείνη την περίοδο.
Το σοκ που δέχονται σε πρώτη φάση δεν τους επιτρέπει καν να σκεφτούν. Όσο προετοιμασμένοι και αν θεωρούμε ότι είναι να αντιμετωπίσουν κάθε ενδεχόμενο κατά τη διάρκεια ενός προγεννητικού ελέγχου ή μετά τη γέννα, στην πραγματικότητα κανείς δεν περιμένει μία τέτοια ανακοίνωση, κανείς δεν θεωρεί ότι μπορεί να συμβεί στον ίδιο. Τα πάντα παγώνουν μετά από ένα τέτοιο νέο, σαν να αποτελεί ένα χρονικό ορόσημο στη ζωή όπου το πριν και το μετά δεν συνδέονται, όπου τίποτα δεν είναι όπως παλιά. Χρειάζεται πολύς χρόνος, ώστε να μπορέσουν να επεξεργαστούν ψυχικά ένα τέτοιο γεγονός και να αρχίζουν να συμβιώνουν με αυτό. Σε αυτό το χρονικό διάστημα η ιατρική και ψυχολογική στήριξη και ενημέρωση αλλά και η ένταξη σε ομάδες γονέων που αντιμετώπισαν ανάλογες εμπειρίες είναι τεράστιας σημασίας.
            Στην πραγματικότητα τέτοιες ανακοινώσεις βάζουν σε κίνηση την ψυχική διεργασία του πένθους, οι γονείς καλούνται να πενθήσουν το παιδί που ονειρεύτηκαν ότι θα έχουν κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης ή και πολύ πριν υπάρξει αυτή, και να αποδεχτούν μία νέα πραγματικότητα. Πρέπει να αφήσουν πίσω τους το ιδανικό παιδί που είχε πλάσει ο ναρκισσισμός τους και να γνωρίσουν ένα παιδί με μία σοβαρή ιατρική διάγνωση. Είναι το πένθος για το παιδί των φαντασιώσεων τους που πρέπει να ολοκληρωθεί για να μπορέσει το πραγματικό παιδί να βρει τη θέση του στη ζωή τους. Χρειάζεται πολύ χρόνος και φροντίδα για να γίνει αυτό, συνήθως όμως το ίδιο το παιδί με την προσωπικότητα του, θα έρθει για να διεκδικήσει αυτό το χώρο και να βρει αυτή θέση στη ζωή και τη ψυχή τους.
Αντιλαμβανόμαστε βέβαια ότι υπάρχει τεράστια απόσταση ανάμεσα στην ανακοίνωση ενός τέτοιου ενδεχόμενου κατά τη διάρκεια του προγεννητικού ελέγχου και στην ανακοίνωση του μετά τη γέννηση ενός παιδιού. Τα επιστημονικά επιτεύγματα της ιατρικής γεννούν επώδυνα διλήμματα και θέτουν σύνθετα ερωτήματα βιοηθικής, δίνοντας τη δυνατότητα επιλογής στους γονείς για το αν θα κρατήσουν μία κύηση όπου υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο γενετικών ανωμαλιών στο έμβρυο. Όποια και αν είναι η απόφαση τους, οι γονείς χρειάζονται μία συνοδεία φροντίδας από το ιατρικό προσωπικό που δεν θα τους ενοχοποιεί για τα συναισθήματα ή τις σκέψεις που θα εκφράσουν και μία ολοκληρωμένη ενημέρωση για την πραγματικότητα που έχουν να αντιμετωπίσουν, πραγματικότητα που εξαρτάται ακόμα και από την γεωγραφική τους θέση, πριν λάβουν αποφάσεις.
Ακόμα και αν αποφασιστεί η διακοπή της κύησης, που είναι η πιο συχνή απόφαση και συνήθως φέρνει ανακούφιση μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, σε πρώτη χρόνο η διεργασία τους πένθους πάλι κινητοποιείται για μία εγκυμοσύνη που διακόπηκε, για το παιδί που προσέμεναν να έρθει και δεν ήρθε, και για τη γυναίκα, για το παιδί που είχε μέσα της (πραγματικό και φαντασιωσικό)  και έχασε.  

Μαρία Αθητάκη
Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος


Ενδεικτική Βιβλιογραφία
·         Freud S. (1913), «Pour introduire le narcissisme», in La vie sexuelle, Paris, PUF.

·         Sausse S. (1996), Le miroir brisé, Calmann - Lévy. 

No comments:

Post a Comment

Note: only a member of this blog may post a comment.